So với các tôn giáo đã hoặc đang lưu hành ở Việt Nam thì đạo Phật có lịch sử vào loại sớm nhất. Vào thế kỷ X nhiều làng xã thuộc vùng duyên hải Bắc Bộ đã có những ngôi chùa được dựng lên. Vào thuở ấy, các nhà hành đạo thường can dự vào chính sự. Lý Công Uẩn lên ngôi có vai trò đạo diễn của sư Vạn Hạnh và nhà Lý đã lấy đạo Phật làm quốc đạo. Hầu hết các vị quốc tăng triều Lý vừa hành đạo vừa tham gia chính sự. Chính vì hành trạng đạo với đời như thế nên đời sau, việc phụng thờ các vị ở nhiều đền, chùa vẫn theo tâm thức Phật - Thánh đồng tông. Thiền sư - Đức Thánh Tổ là một trong những hiện tượng này.